بود كه از استيلاى لشكرش بر برخى برجهاى شهر آگاه شد ، و به ضعف دفاعى شهر پى برد . پس قواى خويش از اطراف گردآورد و شتابان به قرطبه آمد . مردم شهر براى دفاع از شهر ، نيك مهيا شدند و نزد امير قانونى خود ابن هود كس فرستادند و از او يارى طلبيدند . ابن هود كه شهر را در خطر سقوط مىديد به سوى آن در حركت آمد ولى در راه پى برد كه ياراى رويارويىاش با سپاه قشتاله نيست ، از ديگر سو ابو جميل زيان امير بلنسيه نزد او كس فرستاده بود و خواسته بود تا در برابر خايمه « 1 » پادشاه آراگون - كه او را در تنگنا افكنده بود - يارىاش دهد . ابن هود حساب كرد كه رفتن به بلنسيه كه هواى دست افكندن بر سر آن داشت ، بيشتر ميسر است . پس قرطبه را با سرنوشت خود رها كرد بدين اميد كه مردم خود از شهرشان دفاع خواهند كرد يا بعدها آن را از تصرف دشمن بيرون خواهد آورد . مسيحيان مدتى قرطبه را محاصره كردند و مردم قرطبه جانانه از شهر و از دين خويش دفاع كردند ، ولى عاقبت مجبور به تسليم شدند و مسيحيان در بيست و سوم شوال سال 633 ه / بيست و نهم ژوئن سال 1236 ، شهر را گرفتند و مسجد جامع آن را در حال به كليسا بدل كردند « 2 » و هر شهرى از شهرهاى اندلس را كه تصرف مىكردند ، چنين مىكردند تا بگويند كه مسيحيت بر اسلام غلبه يافته است . سقوط پايتخت عظيم اسلامى ، در اندلس و ديگر بلاد اسلامى تأثيرى دردناك داشت گوئى تيرى بود كه بر قلب اندلس از هم گسيخته و ناتوان نشست تا آن را بكلّى از پاى درآورد . « 3 » پس از اندك زمانى در اوايل سال 635 ه / 1237 م المتوكل محمد بن يوسف بن

--> ( 1 ) . خايمه emiaJ نام اسپانيايى يعقوب است . ( 2 ) . در اين كليساى بزرگ صورت اصلى مسجد جامع قرطبه حفظ شده است . حتى به نام قديم آن aL amajlA atiuqzeM خوانده مىشود . ( ر ك : محمد عبد اللّه عنان ، الاثار الاندلسيه الباقيه ص 20 - 27 ) . ( 3 ) . در باب سقوط قرطبه رجوع كنيد به : تاريخ ابن خلدون : العبر ج 4 ص 169 و 183 . المقرى : نفح الطيب ج 2 / ص 585 ، در اين كتاب تاريخ سقوط قرطبه سال 633 ه آمده كه تحريف است . نيز رجوع كنيد به تاريخ الاندلس فى عهد المرابطين و الموحدين تأليف مورخ آلمانى اشباخ ( ترجمهء محمد عبد اللّه عنان ) ج 2 / ص 185 - 187 .